MoTAT Nedir? Atık Taşıma Süreci Nasıl Takip Edilir?

Önemli bir ayrım vardır: MoTAT kaydı, atığın tek başına bertaraf edildiğini gösteren bir belge değildir. Taşıma kaydı, tesis kabulü ve atığa uygulanan geri kazanım veya bertaraf işlemi birbirini tamamlayan farklı aşamalardır.

MoTAT ne demektir?

MoTAT, “Mobil Atık Takip Sistemi” ifadesinin kısaltmasıdır. Sistem; atık üreticisi, yetkili taşıma firması, taşıma aracı ve atığı kabul edecek lisanslı tesis arasındaki sevkiyat bilgilerinin elektronik olarak takip edilmesine yardımcı olur.

Sistemin temel amacı, atık taşıma hareketinin kayıtlı ve izlenebilir biçimde gerçekleştirilmesidir. MoTAT uygulamasının kapsamı; atığın türüne, atık koduna ve güncel mevzuat hükümlerine göre değişebilir. Bu nedenle her atık için aynı taşıma ve kayıt sürecinin uygulanacağı düşünülmemelidir.

MoTAT neden önemlidir?

Atıkların kayıt dışı taşınması; çevre, insan sağlığı ve işletmeler açısından ciddi riskler oluşturabilir. Yanlış tesise gönderilen, yetkisiz araçla taşınan veya teslim kaydı bulunmayan bir atık, denetim sırasında önemli sorunlara yol açabilir.

• Atığın hangi işletmeden çıktığı
• Atığın türü ve kodu, gönderilen tahmini miktar
• Taşımayı gerçekleştiren firma ve kullanılan aracın bilgileri
• Atığın gönderildiği lisanslı tesis
• Sevkiyatın başlangıç ve teslim durumu
• Tesis tarafından kabul edilen miktar ile kabul veya ret bilgisi

MoTAT sürecinde hangi taraflar bulunur?

Atık üreticisi; üretim, bakım, temizlik, laboratuvar veya diğer faaliyetleri sonucunda atık oluşturan işletmedir. Atığın doğru şekilde tanımlanması, ayrı biriktirilmesi ve yetkili kuruluşlara teslim edilmesi konusunda sorumlulukları bulunur.

Atık yönetimi organizasyonunu yapan firma; atığın değerlendirilmesi, uygun taşıma aracının ve lisanslı tesisin belirlenmesi, fiyatlandırma, sevkiyat planlaması ve belge takibi gibi süreçleri koordine eder. Dorçev bu aşamada müşteri, lisanslı taşıma firması ve yetkili tesis arasındaki operasyonun planlanmasını sağlar.

Yetkili taşıma firması ve araç atığı tesise ulaştırır. Lisanslı geri kazanım veya bertaraf tesisi ise atığı lisans kapsamı ve kabul kriterleri doğrultusunda değerlendirir.

Atık taşıma süreci nasıl ilerler?

Taşıma planlanmadan önce atığın türü ve kodu değerlendirilir. Gerekli durumlarda fotoğraf, üretim prosesi, güvenlik bilgi formu, analiz raporu, fiziksel hâli, ambalaj şekli ve tahmini miktar incelenir.

Her lisanslı tesis bütün atık kodlarını kabul edemez. Kodun tesis lisansında yer alması da her zaman tek başına yeterli olmayabilir; tesisler içerik, nem, pH, parlama noktası veya ambalaj şekline göre ek kabul kriterleri uygulayabilir.

Araç seçimi atığın türüne, tehlikelilik özelliklerine, fiziksel hâline, ambalajına ve miktarına göre yapılır. Sevkiyat bilgileri elektronik sistem üzerinden oluşturulur. Araç sahaya geldiğinde plaka, firma, tesis, kod, miktar, ambalaj ve etiketleme doğrulanmalıdır.

Tesis atığı kabul edebilir, analiz isteyebilir veya reddedebilir. Üretici tarafından bildirilen tahmini miktar ile tesis kantarında belirlenen net miktar arasında fark bulunabilir. Atığın tesise kabul edilmesiyle taşıma aşaması tamamlanır; geri kazanım veya bertaraf işlemine ilişkin belgeler ayrıca takip edilmelidir.

MoTAT formu bertaraf belgesi midir?

Hayır. MoTAT kaydı esas olarak atığın taşıma hareketinin ve taraflar arasındaki teslim sürecinin izlenmesine yöneliktir. Bertaraf veya geri kazanım belgesi ise atığı kabul eden tesisin gerçekleştirdiği işleme ilişkin ayrı bir kayıttır.

Bir sevkiyatın taşıma kaydının tamamlanmış olması, tek başına atığın nihai işlem gördüğünü kanıtladığı şeklinde değerlendirilmemelidir.

MoTAT ile EÇBS ve yıllık atık beyanı aynı şey midir?

Hayır. Bu kavramlar birbiriyle ilişkili olsa da aynı işlem değildir. MoTAT atık taşıma hareketinin elektronik olarak izlenmesine yardımcı olur. EÇBS, çevre uygulamalarına erişilen elektronik sistem altyapısıdır. Yıllık atık beyanı, işletmenin belirli bir dönemde oluşan ve yönetilen atıklarına ilişkin bildirim sürecidir. Tesis işlem belgesi ise atığın tesiste hangi işlem kapsamında değerlendirildiğini gösteren kayıttır.

Taşıma kaydı bulunması, yıllık beyan yükümlülüğünün otomatik olarak tamamlandığı anlamına gelmez.

MoTAT sürecinde sık yapılan hatalar

• Yanlış atık kodu kullanılması — benzer görünen atıklar farklı proseslerden oluştuğunda farklı kodlarda değerlendirilebilir
• Tesis lisansının kontrol edilmemesi — lisanslı olmak her atığı kabul edebileceği anlamına gelmez
• Araç bilgilerinin doğrulanmaması
• Tahmini miktarın gerçekçi bildirilmemesi
• Atıkların uygunsuz ambalajlanması
• Taşıma kaydının bertaraf belgesi sanılması

Sık sorulan sorular

Her atık MoTAT üzerinden mi taşınır?

Hayır. Uygulanacak taşıma ve kayıt yöntemi atığın türüne, koduna ve güncel mevzuat kapsamına göre değişebilir. Operasyon öncesinde atık özelinde değerlendirme yapılmalıdır.

MoTAT kaydını kim oluşturur?

İşlemde atık üreticisi, yetkili taşıma firması ve lisanslı tesisin farklı sorumlulukları bulunabilir. Sistem işlemleri tarafların kendi yetkileri kapsamında yürütülmelidir.

Atığın gerçek miktarı ne zaman belli olur?

Atık üreticisinde tahmini miktar belirlenebilir. Kesin miktar çoğunlukla lisanslı tesiste gerçekleştirilen tartım sonrasında netleşir.

Tesis atığı reddedebilir mi?

Evet. Atık beyan edilen kod veya içerikle uyuşmuyorsa ya da tesisin lisans ve kabul kriterlerini karşılamıyorsa tesis atığı kabul etmeyebilir.

MoTAT kaydı tamamlandığında işlem sona erer mi?

Taşıma aşaması tamamlanmış olabilir; ancak atığa uygulanan geri kazanım veya bertaraf işlemi ile buna ilişkin tesis belgelerinin ayrıca takip edilmesi gerekir.

Atık üreticisinin sorumluluğu araca teslimle tamamen biter mi?

Atığın araca yüklenmesi, üreticinin bütün kayıt ve mevzuat sorumluluklarının kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Atığın yetkili tesise teslimi ve ilgili belgelerin tamamlanması takip edilmelidir.